“Als zij (nieuwe gelovigen) geloven zoals jullie (metgezellen) geloven, dan zullen zij de juiste weg volgen.”
(Koran 2:137)
De Profeet Mohammed (vrede zij met hem) zei ook:
“De sterren zijn een bron van veiligheid voor de hemel: wanneer de sterren vergaan, komt de hemel wat haar is beloofd. Ik ben een bron van veiligheid voor mijn metgezellen (Sahaba): wanneer ik heenga, komt mijn metgezellen wat hun is beloofd. En mijn metgezellen zijn een bron van veiligheid voor mijn gemeenschap: wanneer zij heengaan, komt mijn gemeenschap wat haar is beloofd.”
(Sahih Muslim)
⸻
Broeders en zusters, Allah en Zijn Boodschapper (vrede zij met hem) hebben ons opgedragen het pad van de profeet (vrede zij met hem) en de metgezellen (Sahaba) te volgen en hun voorbeeld na te streven. In deze gezegende maand Ramadan vragen we ons af: Hoe beleefden de Sahaba deze gezegende tijd van vasten? Wat waren hun belangrijkste gebruiken en daden in deze periode?
We weten dat de Sahaba het enorme belang en de unieke status van Ramadan begrepen. Daarom zetten zij zich extra in voor aanbidding in allerlei vormen: vasten, nachtgebeden, het voeden van anderen, zorg voor armen en behoeftigen, en – indien nodig – strijden voor de zaak van Allah. In hun geschiedenis vinden we schitterende verhalen, die hun spirituele kracht en toewijding laten zien.
⸻
1. Samen eten met de armen
Een opvallend kenmerk bij de Sahaba was hun liefde om iftar (het verbreken van de vasten) te delen met mensen die het minder hadden.
• Abdullah ibn Umar (moge Allah tevreden over hem zijn) brak zijn vasten standaard met de armen. Als zijn familie hen eens wegstuurde, at hij zelf die avond helemaal niet!
• Soms kwam er iemand (een bedelaar) bij hem terwijl hij at. Ibn Umar pakte dan zijn eigen portie eten en gaf die direct weg, waarna hij zelf niets meer had.
• Deze gewoonte was wijdverspreid onder de eerste generaties (Sahaba en Tabiʿin): sommige vrome mensen aten nooit alleen en brachten hun maaltijd naar de moskee als er niemand beschikbaar was om thuis mee te eten.
Er is een uitspraak van een van de vroege vromen (as-salaf) die zegt:
“Tien van mijn vrienden uitnodigen en hen voedsel geven waar zij echt van houden, is voor mij geliefder dan tien kinderen van de afstammeling van Ismaʿiel vrij te laten (als slaven).”
Ook is bekend dat grote geleerden als al-Hasan al-Basri en Abdullah ibn al-Mubarak (moge Allah hen genadig zijn) graag hun broeders te eten gaven terwijl ze zelf vastten, en hen zelfs bedienden.
Daarom is het in de Ramadan extra mooi om mensen uit te nodigen voor iftar—of het nu familie, vrienden of bekenden zijn. Ook kun je het eten dat je thuis maakt naar de moskee brengen, zodat het als iftar kan worden uitgedeeld aan wie het nodig hebben. Het gaat niet alleen om geld doneren, maar ook om het delen van maaltijden. Dat alleen is al een vorm van aanbidding.
⸻
2. Liefde voor de Koran
De Sahaba en de vroege generaties (as-salaf) besteedden in Ramadan enorm veel tijd aan de Koran – zowel overdag als ‘s nachts. Hun toewijding is bijna ongelooflijk:
• Sommigen lazen de Koran tijdens het nachtgebed (qiyām) volledig uit elke tien nachten, anderen deden dat in zeven of zelfs drie nachten.
• Enkelen lazen de hele Koran elke dag! Zoals de derde khalief, Oethman ibn ʿAffan (moge Allah tevreden over hem zijn).
• De imam ash-Shafiʿi (moge Allah hem genadig zijn) kon wel zestig keer de Koran uitlezen in Ramadan, buiten zijn gebeden om.
Andere grote geleerden, zoals az-Zoehri en Sufyan ath-Thawri (moge Allah hen genadig zijn), lieten alles vallen zodra Ramadan begon: studie van hadith, overleg met mede-geleerden, noem maar op – puur om zich te storten op intensief Koranlezen.
Ibn Rajab al-Hanbali (moge Allah hem genadig zijn) verklaart dat het verbod op ‘te snel’ reciteren (hele Koran in minder dan drie dagen) vooral geldt voor de rest van het jaar. In bijzondere tijden (zoals Ramadan, en vooral de nachten van Laylat al-Qadr) of op gezegende plekken (zoals Mekka voor wie er op bezoek is), is het juist aan te raden om extra veel Koran te lezen, op zoek naar extra zegeningen.
Als we het hebben over het reciteren van de Koran, dan bedoelen we specifiek het reciteren in het Arabisch. Ook als je niet vloeiend bent, is het belangrijk om je in te spannen en je best te doen, want dan ontvang je dubbele beloning. De Koran in het Nederlands lezen is ook waardevol, maar dat lijkt meer op het bestuderen van de betekenissen en kan gezien worden als een vorm van tafsier. De aanbidding van reciteren (tilāwah) vindt echter alleen in het Arabisch plaats.
⸻
3. Lees met hart en ziel – tranen van ontzag
De Sahaba en hun volgelingen lazen de Koran met diepe ontroering en tranen van ontzag. Ze verlangden daarmee naar Allah’s tevredenheid en het Paradijs.
• De Profeet (vrede zij met hem) zei:
“Een man die uit vrees voor Allah huilt, zal de hel niet binnengaan zolang melk niet terugvloeit in de uier (onmogelijk). En stof op de weg van Allah zal niet samengaan met de rook van Jahannam.”
(at-Tirmidhi)
• ʿAbdullah ibn ʿAmr (moge Allah tevreden over hem zijn) zei:
“Liever stort ik één traan uit vrees voor Allah dan dat ik duizend dinar weggeef in liefdadigheid.”
Dit laat zien hoe krachtig hun relatie met Allah was en hoezeer ze hun hart lieten spreken bij het reciteren.
⸻
Beste broeders en zusters, de metgezellen (Sahaba) lieten ons zien hoe je Ramadan écht kunt benutten. Ze combineerden vasten, gebed en liefdadigheid met een intensieve liefde voor de Koran. Maar boven alles deden ze het met een diep ontzag voor Allah.
Laten we hun voorbeeld volgen door in Ramadan:
1. Ons vasten te delen met anderen, vooral mensen in nood.
2. Extra tijd te nemen voor de Koran – met aandacht en meditatie.
3. Het hart te laten spreken bij onze aanbidding, wetend dat een traan van ontzag voor Allah waardevoller is dan een hoop materiële bezittingen.
Moge Allah ons allemaal helpen om zoals de Sahaba deze gezegende maand te beleven, onze daden en gebeden te vermeerderen en onze harten te verzachten met liefde en ontzag voor Hem.
Āmīn.
Vrijdagpreek 7 maart 2025 van Shaykh Ilyas El Yousfi